INTERVIEW of the CHAIR of TRANSPARENCY INTERNATIONAL-GREECE, Dr DAMASKOU ANNA to THE NATIONAL HERALD on 06.03.2018

 
Greece’s lowly position regarding transparency, corruption, bribery and related scandals seems barely to change, up a little, down a little, but otherwise a seeming constant sign of acceptance of these phenomena. Do you worry or wonder whether it will ever really change?
I wouldn’t really agree with you. During the last five years, Greece marks an improvement as evidenced by Transparency International’s Corruption Perception Index, which measures the perception of experts and of the business community regarding corruption in the public sector. In more detail, in 2017, Greece improved by 10 positions compared to 2016. This improvement is the clear outcome of the significant number of reforms that Greece really achieved during the last years. What remains sad, though, is that the “authors” of all those reforms are the country’s international lenders and not Greeks!
Since Greeks benefit in some ways from corruption – jobs through patronage, lower prices when they don’t ask for receipts, etc. – isn’t there an incentive for them to look the other way as well?
I am rather convinced that the severe austerity measures, together with the high taxation rates, have changed –or at least are changing- this public perception. Greeks, who, in many cases, have been deprived even of the basics, while at the same time they are obliged to pay a significant percentage of their income in taxes, do not tolerate anymore those tax-evading. They have realized that what tax-evaders do not pay will be paid by them, the compliant tax-payers, which constitute the vast majority of tax-payers.
There’s a long line of scandals that are sensational for some days then disappear off the front pages only to be forgotten and few every really brought to justice. Isn’t that just how the way things work here? Why is there impunity for corruption and bribery?
What is not on the front page of a newspaper anymore does not necessarily mean that it does not lie on the desk of a judge! Judges have the authority to initiate on their own the investigation of a case, upon criminal indications found in press or even in rumors. What worries me more is those issues concerning ethics which do not amount to crimes; it often happens that they play highly on the news for a few days and then they are forgotten, without any competent authority taking action towards enacting legislation for the prohibition of such unethical practices or towards amending an existing unethical law.
Even when people are convicted – the former Mayor of Thessaloniki, Tsochatzopoulos,for example, they are allowed out on health reasons and it seems no one serves a full sentence. How is that tolerated by society?
Let’s not allow populistic attitudes erode the core of human rights. We are privileged to live in the civilized part of the world, where human rights, such as the right to life and proper healthcare, override other considerations – as long as, of course, the health problems in name are real and independently verified.
Where did all the money go that was stolen by those convicted of these crimes?
The money has been traced – authorities know if and where they exist. The question is rather whether those criminally-obtained assets will be adequately recovered and also within a short period of time. This is the real legal challenge, especially for the assets traced in foreign jurisdictions. However, non-effective asset recovery is not a Greek privilege. The whole world still struggles with this issue, although significant steps forward have already been made.
Why aren’t there more whistleblowers in Greece?
Ask yourself – would you personally become a whistleblower in Greece today? Have you been convinced that if you, a clean-handed person, opt to speak up and report a wrongdoing, you will be adequately protected? Highly probable that you would not! Transparency International-Greece has launched an ongoing widespread campaign and advocacy on the matter since 2013 – initially for the introduction of the notion of “whistleblower” into the Greek legal system and, since 2014, when the notion of “whistleblower” was actually introduced into the Greek legal system, for the enhancement of the protection of whistleblowers, as well as for the expansion of the scheme in a far greater spectrum of wrongdoings and not only financial crime-related ones. Transparency International-Greece has not reached its ultimate target yet in the matter and we are also sad to remark that the recent Novartis scandal has seriously traumatized the credibility of the institution, which is, however, absolutely necessary for the uncovering of corrupt practices, since the latter usually develop in the darkness for ages, but with a wide circle of persons knowing about them.
What can you do in your position, besides what we call jawboning – urging, pushing, cajoling, etc. – to do anything or do you feel whatever TI says is either ignored or gets faint praise but no real action?
Transparency International-Greece, although just an NGO, has managed to constitute a well-respected entity in the country, whose views are in most cases sought by the competent governmental authorities, as well as by the business community. However, Transparency International-Greece does more than just expressing views: we are always in the battlements for the introduction of best practices in the country, as public perceptions change not through preaching, but through long-term, loyal compliance with best practices, which eventually yields fruits sincerely appreciated by citizens.
The fight against corruption is tough and long-lasting. No matter how hard we fight, wrongdoers will always fight back, perhaps even more fiercely. However, contrary to them, we fight for our own core values, such as democracy, human rights, meritocracy, transparency and accountability. In an environment of severe austerity, like the one currently in Greece, it is our less privileged compatriots whose human rights are mostly impaired – the privileged ones will always find a way to get what they want. It is the less privileged for whom Transparency International-Greece fights more!

«Κρούοντας το καμπανάκι της διαφθοράς»
(Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, 22/9/2011)

Μέτρα ενθάρρυνσης, προστασίας και επιβράβευσης όσων συμβάλλουν στην αποκάλυψη πράξεων διαφθοράς έχουν αποβεί σε αρκετές χώρες αποτελεσματικά για την καταπολέμηση της διαφθοράς. Ενδεικτικά αναφέρουμε ότι στις ΗΠΑ, από το 1986 έχουν ανακτηθεί 24 δις δολάρια περίπου ως αποτέλεσμα της εφαρμογής της σχετικής νομοθεσίας (False Claims Act) που παρέχει κίνητρα για αποκάλυψη σκανδάλων.
Στη χώρα μας αυτό το όπλο κατά της διαφθοράς έχει κατά κάποιο τρόπο αμεληθεί, με δύο πρόσφατες εξαιρέσεις. Η πρώτη προέρχεται από το Υπουργείο Δικαιοσύνης και αφορά μέτρα προστασίας και επιείκειας για όσους εμπλέκονται σε υποθέσεις διαφθοράς, αλλά είναι πρόθυμοι να συνεργαστούν για να ελαφρύνουν τη θέση τους. Η δεύτερη, πιο πρόσφατη, καλείται να αντιμετωπίσει τη φοροδιαφυγή, προσφέροντας αμοιβή ή «μορατόριουμ φορολογικών ελέγχων» σε όσους καταγγείλουν -και πιστοποιηθεί- δωροδοκία υπαλλήλου ή φορολογική παράβαση.
Ποιο όμως το αποτέλεσμα? Ούτε περισσότερα σκάνδαλα αποκαλύπτονται ούτε συλλαμβάνονται περισσότεροι φοροφυγάδες στη χώρα μας, διότι οι διατάξεις αυτές αποσπασματικά αντιμετωπίζουν το ζήτημα, ως συνήθως συμβαίνει στην ελληνική πραγματικότητα. Η Πολιτεία δεν έχει ουσιαστικά αγκαλιάσει και πιστέψει το θεσμό της αποκάλυψης πράξεων διαφθοράς ώστε να μπορέσει να προσφέρει κίνητρα και προστασία στα πρόσωπα που καλόπιστα προσφέρουν πληροφόρηση.
Η διστακτικότητα της Πολιτείας είναι ίσως δικαιολογημένη, αν κανείς ανατρέξει στην ιστορική πορεία της Ελλάδας και αναλογιστεί την κουλτούρα μας. Ο πληροφοριοδότης ήταν ο συνεργάτης των κατακτητών, δηλαδή προδότης, ρουφιάνος, καταδότης. Πώς λοιπόν το μέτρο να ευδοκιμήσει, έχοντας μια τέτοια προϊστορία? Και ακόμα περισσότερο, σε μια χώρα η οποία χαρακτηρίζεται από έλλειψη μέτρου, στην οποία κυριαρχεί ο φθόνος και η μικροπρέπεια αντί της καλής πίστης, η παροχή τέτοιου είδους υπηρεσιών όχι μόνο κλονίζει την εμπιστοσύνη μεταξύ των πολιτών, αλλά πυρπολεί την κοινωνική αλληλεγγύη.
Όμως ο θεσμός της προστασίας «καταμηνυτών της διαφθοράς» δεν αφορά εκκολαπτόμενους ρουφιάνους, αλλά ευσυνείδητους πολίτες, δηλαδή πολίτες που αντιδρούν στα κακώς πεπραγμένα, που απαιτούν λογοδοσία, που διεκδικούν το δικαίωμά τους για ακεραιότητα και αποκατάσταση της δικαιοσύνης. Είναι άδικο να ταυτίζουμε τους ενεργούς αυτούς πολίτες με τους καταδότες, θα έλεγα ότι βρίσκονται ακριβώς στον αντίποδα. Διακατέχονται από αρετές και ηθικές αξίες και όχι φθόνο, ενεργούν για το συλλογικό συμφέρον και όχι για ίδιον όφελος.
Αυτούς λοιπόν τους πολίτες πρέπει να προστατεύσουμε από τα κυκλώματα και να κινητοποιήσουμε, ώστε να χτυπήσουμε τη μάστιγα της διαφθοράς στη ρίζα της. Δεν είναι τυχαίο ότι η προστασία προσώπων που κάνουν καταγγελίες για αδικήματα διαφθοράς προβλέπεται από τη Συνθήκη του ΟΗΕ κατά της Διαφθοράς, την οποία και η Ελλάδα καλείται να εφαρμόσει. Εξάλλου, η αποτελεσματικότητα του μέτρου επιβεβαιώνεται από την τρέχουσα επικαιρότητα. Στο σκάνδαλο της SIEMENS, η κύρια πηγή πληροφόρησης ήρθε από το εξωτερικό, η δε απουσία Ελλήνων πληροφοριοδοτών θέτει εμπόδια στη διαλεύκανση του ζητήματος. Τα πιθανά σκάνδαλα για τα οποία δεν υπάρχουν διασυνδέσεις με το εξωτερικό, πως θα τα ανακαλύψουμε;
Δεν θα επιχειρηματολογήσω για το αν η καλόπιστη παροχή πληροφοριών είναι ο μόνος τρόπος αποκάλυψης μεγάλων υποθέσεων διαφθοράς. Υπάρχουν βέβαια και οι ελεγκτικοί μηχανισμοί της Πολιτείας που εάν δούλευαν σωστά θα μπορούσαν να φέρουν αποτελέσματα. Όμως, οι υποθέσεις διαφθοράς υποθάλπτουν, συνήθως, ένα πολύπλοκο κύκλωμα συνεργατών, το οποίο δύσκολα έρχεται στην επιφάνεια αν δεν υπάρχει εσωτερική πληροφόρηση.
Η Πολιτεία οφείλει να επανεξετάσει το θέμα της προστασίας, της ενθάρρυνσης και της επιβράβευσης των προσώπων που προβαίνουν σε αποκαλύψεις από μια νέα σκοπιά, όχι ανατρέχοντας στο σκοτεινό παρελθόν με το φόβο της προδοσίας, αλλά κοιτώντας μακροπρόθεσμα στο μέλλον και στη διαμόρφωση προτύπων ακεραιότητας. Παραδείγματα και εμπειρίες άλλων χωρών (όπως το Ηνωμένο Βασίλειο και οι ΗΠΑ) δίνουν λύσεις για την αποτελεσματική εφαρμογή του μέτρου. Μέτρα για την προστασία και την κινητοποίηση όσων συμβάλλουν στην αποκάλυψη πράξεων διαφθοράς δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται ως ταμπού αλλά κατοχυρώνονται από την ελευθερία έκφρασης.

Η ΔΙΑΦΘΟΡΑ ΣΤΟ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΟ
(ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, 9/9/2011)

Αναμφισβήτητα το ποδόσφαιρο είναι το πιο δημοφιλές άθλημα στον πλανήτη. Τα τελευταία δύο οχυρά, οι ΗΠΑ και ο Καναδάς σιγά αλλά σταθερά μειώνουν τις αντιστάσεις τους στον αδιαφιλονίκητο μαγνητισμό του ποδοσφαίρου. Η απήχηση του αθλήματος είναι ευρύτατη και τα χρηματικά ποσά που αυτή συνεπάγεται υπέρογκα. Δυστυχώς όμως μαζί με αυτά ακολουθεί η αδιαφάνεια και η διαφθορά. Η ιστορία είναι γεμάτη από κρούσματα παραβατικότητας πάσης μορφής, σε διάφορες χώρες και σε ανύποπτους χρόνους. Τα πρόσφατα σκάνδαλα δεν ήταν μόνο σε επίπεδο χωρών αλλά στην ίδια την κορυφαία αρχή του ποδοσφαίρου, τη FIFA.
H Διεθνής Διαφάνεια πρόσφατα κατήγγειλε τα σκάνδαλα της FIFA αρχικά για τον τρόπο εκλογής του Προέδρου της και κατά δεύτερον για τα φαινόμενα δωροδοκίας. Η Διεθνής Διαφάνεια δεν καυτηρίασε απλώς τη διαφθορά στους κόλπους της FIFA και του ποδοσφαίρου γενικότερα, αλλά προέβη σε συγκεκριμένες προτάσεις που εάν υιοθετηθούν θα ανακτηθεί η εμπιστοσύνη και το κύρος της ανώτατης αρχής του ποδοσφαίρου.
Το δεκασέλιδο έντυπο των προτάσεων της Διεθνούς Διαφάνειας περιλαμβάνει μεταξύ άλλων την εφαρμογή ριζικών διοικητικών μεταρρυθμίσεων υπό την εποπτεία μιας ομάδας ανθρώπων που θα προέρχονται από το χώρο του ποδοσφαίρου, αλλά και εκτός αυτού, με τρόπο που να διασφαλίζεται η ανεξαρτησία της. Άλλες προτάσεις αφορούν τη διενέργεια ανεξάρτητης έρευνας για τις υπάρχουσες καταγγελίες περί διαφθοράς καθώς και τη θέσπιση καινοτόμων διαδικασιών που θα εδραιώνουν τη διαφάνεια και τη χρηστή διακυβέρνηση, όπως ο χρονικός περιορισμός της θητείας για τις υψηλόβαθμες διοικητικές θέσεις, η εφαρμογή πολιτικής σύγκρουσης συμφερόντων και η υιοθέτηση κώδικα δεοντολογίας.
Στη χώρα μας, ο χώρος του ποδοσφαίρου όχι μόνο δεν είναι ανέγγιχτος από φαινόμενα διαφθοράς και αδιαφάνειας, τουναντίον, σε βάθος χρόνου βρίθει κρουσμάτων ποικίλων μορφών διαφθοράς (όπως αυθαιρεσίες παραγόντων, δωροδοκίες και στημένα παιχνίδια, σκάνδαλα διαιτησίας, έκτροπα φιλάθλων, ξέπλυμα χρήματος στις μεταγραφές παικτών, οικονομικά σκάνδαλα προέδρων, αμφιλεγόμενες αθλητικές αποφάσεις, πλαστογραφία εγγράφων καθώς και διεφθαρμένες πρακτικές για αποφυγή πτώχευσης ομάδων).
Το τελευταίο σκάνδαλο του στησίματος αγώνων ήταν ίσως αναμενόμενο αφού όλοι γνώριζαν τα έκτροπα στο χώρο όλα αυτά τα χρόνια και καμία κυβέρνηση, ούτε ποδοσφαιρική αρχή είχε επιληφθεί του ζητήματος. Αφενός είναι ενθαρρυντικό που δύο εισαγγελείς -η κυρία Ράικου και η κυρία Παπανδρέου- επέδειξαν θάρρος και επιμονή στη διαλεύκανση της υπόθεσης, αφετέρου είναι αποκαρδιωτική η απόφαση της δικαστικής αρχής της ΕΠΟ για την επιβολή μοναδικής ποινής αφαίρεσης βαθμών στις εμπλεκόμενες στα σκάνδαλα ομάδες. Εντούτοις, η τελευταία θαρραλέα απόφαση της Επιτροπής Επαγγελματικού Αθλητισμού αποτελεί ένα σημαντικό πρώτο βήμα προς τη σωστή κατεύθυνση.
Το ποδόσφαιρο σε παγκόσμια κλίμακα αλλά και στην Ελλάδα, είναι ένας οργανισμός που «αυτο-ελέγχεται». Η FIFA υποτίθεται ότι ελέγχεται από τις ποδοσφαιρικές ομοσπονδίες 208 χωρών και η Ελληνική Ποδοσφαιρική Ομοσπονδία (ΕΠΟ) από τα ποδοσφαιρικά σωματεία. Συμβαίνει το εξής παράδοξο: ο ελέγχων (εθνικές ομοσπονδίες) είναι οικονομικά εξαρτημένος από τον ελεγχόμενο (FIFA). Mε άλλα λόγια «Γιάννης κερνάει, Γιάννης πίνει»! Στην ουσία, δεν υπάρχει καμία ανεξάρτητη αρχή, κανένας μέτοχος στους κόλπους του ποδοσφαίρου που να είναι σε θέση να ασκήσει ουσιαστικό έλεγχο.
Για την αντιμετώπιση αυτών των στρεβλώσεων η Διεθνής Διαφάνεια καλεί όλες τις ομάδες βάσιμου συμφέροντος, αρχής γενομένης από την Πολιτεία (σε τοπικό και διεθνές επίπεδο), τους φιλάθλους, τον αθλητικό τύπο, τα αθλητικά σωματεία, τους παίκτες και κυρίως τους χορηγούς, να εντατικοποιήσουν την πίεση για εξυγίανση και ριζική αναμόρφωση.
Ιδιαίτερα στη χώρα μας, τόσο η πολιτική ηγεσία όσο και ο ΟΠΑΠ θα πρέπει να παραμείνουν σημαντικοί πόλοι πίεσης για αλλαγή.
Το ποδόσφαιρο, η βασίλισσα των σπορ, αποτελεί πρόσφορο έδαφος για την ανάδειξη ηρώων και τη δημιουργία προτύπων για τους νέους. Ήρθε επιτέλους η ώρα να μπει τέλος στα κακώς πεπραγμένα και το ποδόσφαιρο να επαναπροσδιοριστεί, ώστε τα παιδιά μας να εμπνέονται από πρότυπα ακεραιότητας.

Πολεμώντας τον λάθος εχθρό
(ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, 20/8/2011)


Η χώρα μας αναμφίβολα βρίσκεται στη δίνη μιας οικονομικής κρίσης, πρωτόγνωρης τόσο σε διάρκεια όσο και στις επιπτώσεις που επιφέρει στους πολίτες. Η κυβέρνηση, οι κοινοτικοί μας εταίροι, η Ευρωπαϊκή Τράπεζα και το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο έχουν συστρατευθεί να αναπτύξουν στρατηγικές και προγράμματα που υλοποιώντας τα θα βοηθήσουν να ξεπεραστεί η κρίση. Αισιοδοξούμε η συνταγή να πετύχει και τα αποτελέσματα να είναι θετικά για το μέλλον της χώρας και το δικό μας. Πιστεύω όμως ότι θα παραμείνουν εφήμερα, και τούτο διότι έχουμε επικεντρωθεί στον λάθος εχθρό. Η Διεθνής Διαφάνεια έχει αναδείξει ύστερα από πάμπολλες μελέτες και έρευνες ότι στον πυρήνα της οικονομικής κρίσης ελλοχεύει η διαφθορά.

Η διαφθορά, οχυρωμένη πίσω από το πελατειακό σύστημα, υποθάλπει συνωμοτικές πρακτικές, καλλιεργεί την εγωιστική συμπεριφορά, την πλεονεξία, τη δωροδοκία, τη διαπλοκή, την αυθαιρεσία, την παρανομία. Η διαφθορά στερεί πόρους για έργα κοινωφελή, προάγει τη φτώχεια, μειώνει την ανταγωνιστικότητα και υπονομεύει την ίδια τη Δημοκρατία. Εν κατακλείδι, η διαφθορά έχει αναγνωριστεί πλέον ως υπονομευτής της σταθερότητας και της ευημερίας της κοινωνίας μας.
Η βασική στρατηγική για την αποτελεσματική αντιμετώπιση αυτού του εχθρού πρέπει να βασίζεται στη διαφάνεια και τη λογοδοσία, με στόχο την ανάκτηση των αξιών, την αλλαγή συμπεριφορών με βάση την ηθική, την αλληλεγγύη, τη δικαιοσύνη, την ακεραιότητα, την αποκατάσταση της δικαιοσύνης, το χτίσιμο της εμπιστοσύνης, την εδραίωση μιας νέας κουλτούρας και τέλος τη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας. Δεν σταματώ να υπενθυμίζω ότι οι πιο ανταγωνιστικές χώρες, σύμφωνα με το World Economic Forum, είναι οι λιγότερο διεφθαρμένες, όπως απεικονίζονται στον Δείκτη Αντίληψης της Διαφθοράς της Διεθνούς Διαφάνειας. Αρα η διαφάνεια σε όρους οικονομικούς συμφέρει και είναι προϋπόθεση για την ανάκτηση της ανταγωνιστικότητας.
Μέσα από τη στρατηγική της διαφάνειας και της λογοδοσίας θα χρειασθεί να ανατρέξουμε σε άλλα μέτρα. Ενδεικτικά αναφέρω μερικά: Πρώτον, για την αποκατάσταση της εμπιστοσύνης στους δημοκρατικούς θεσμούς, η υιοθέτηση των προτάσεων (15+43) της Διεθνούς Διαφάνειας-Ελλάδος για τη διαφανή διαχείριση του πολιτικού χρήματος\u0387 η αλλαγή του καθεστώτος ασυλίας και παραγραφής αδικημάτων των βουλευτών και των υπουργών\u0387 η ανάρτηση του «πόθεν έσχες» των βουλευτών στο Διαδίκτυο από την έναρξη της βουλευτικής τους σταδιοδρομίας\ u0387 η καθιέρωση του κώδικα δεοντολογίας των βουλευτών και υπουργών και η αναβάθμιση της επιτροπής που θα ελέγχει τα ανωτέρω. Δεύτερον, για την εξάλειψη του αισθήματος αδικίας, η εφαρμογή των νόμων, η παραδειγματική τιμωρία των υπευθύνων για όποια σκάνδαλα, η αναγγελθείσα επεξεργασία ενός δίκαιου φορολογικού νόμου, η πάταξη της φοροδιαφυγής και η αποφυγή μέτρων όπως η φορολογική περαίωση, η τακτοποίηση των ημιυπαίθριων, η ρύθμιση των αυθαιρέτων – μέτρα που διαιωνίζουν παραβατικές συμπεριφορές και ενδυναμώνουν τον εχθρό. Τρίτον, για τη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας, το άνοιγμα των κλειστών επαγγελμάτων, η απελευθέρωση της αγοράς, η ολοκλήρωση του κτηματολογίου και γενικά το ξεπέρασμα των διαχρονικών εμποδίων που ταλανίζουν την ιδιωτική πρωτοβουλία.
Η κυβέρνηση ομολογουμένως έχει ολοκληρώσει ή δρομολογήσει μέτρα για τον αγώνα κατά της διαφθοράς. Δεν διέπονται όμως από μια συνολική στρατηγική, είναι αποσπασματικά και κάποιες φορές αγνοούνται ή θυσιάζονται στον βωμό της εισπρακτικής πολιτικής, όπως συμβαίνει με τις διάφορες περαιώσεις. Πάντως, αναγνωρίζουμε αξιέπαινες πρωτοβουλίες και θα αναφέρω μερικές όπως η ΔΙΑΥΓΕΙΑ, η υιοθέτηση του Συμφώνου Ακεραιότητας στο νομοσχέδιο για τα δημόσια έργα καθώς και στον νόμο για τις επενδύσεις του Fast Track και, τέλος, ο νόμος «πρότυπο» για τις αμυντικές προμήθειες.
Η κοινωνία είναι προβληματισμένη αλλά έτοιμη να αγκαλιάσει και να στηρίξει εκείνους τους ηγέτες που θα βγουν μπροστά να μας οδηγήσουν στη μάχη κατά του πραγματικού εχθρού. Ηγέτες με όραμα, θάρρος, ακεραιότητα, απαλλαγμένοι από κομματικές αγκυλώσεις. Ακόμη δεν τους έχουμε βρει. Η ελπίδα όμως πεθαίνει τελευταία.

Ο Πρόεδρος της ΔΔ-Ε κ. Κωστας Μπακούρης στις 22 Απριλίου 2010 παραχώρησε συνέντευξη για την επίσημη ιστοσελίδα της εφημερίδας ΝΑΥΤΕΜΠΟΡΙΚΗ. Στο παρακάτω link μπορείτε να παρακαλουθήσετε ολόκληρη τη συνέντευξη.
http://www.naftemporiki.gr/video/video.asp?id=25295